Risk Değerlendirmesi (Risk Analizi) Hizmeti
Livane OSGB, İstanbul'da faaliyet gösteren işletmelere yönelik iş sağlığı ve güvenliği risk değerlendirmesi hizmetleriyle çalışma ortamındaki tehlikelerin belirlenmesine, risklerin analiz edilmesine ve iş kazalarının önlenmesine yönelik koruyucu tedbirlerin geliştirilmesine katkıda bulunmaktadır.
İş sağlığı ve güvenliği alanında başarılı bir yönetim anlayışının temelinde, tehlikelerin kazaya veya sağlık sorununa dönüşmeden önce belirlenmesi ve kontrol altına alınması yer alır.
Risk değerlendirmesi, işyerlerinde karşılaşılabilecek tehlikelerin sistematik biçimde incelenmesini, bu tehlikelerden kaynaklanabilecek risklerin analiz edilmesini ve gerekli önlemlerin planlanmasını sağlayan önemli bir süreçtir.
6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ve İş Sağlığı ve Güvenliği Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği kapsamında yürütülen bu çalışmalar, işletmelerin çalışanlarını korumaya yönelik sorumluluklarının önemli bir parçasını oluşturur.
Livane OSGB olarak risk değerlendirmesini yalnızca hazırlanması ve dosyalanması gereken bir rapor olarak görmüyoruz. Çalışma ortamlarında gerçek karşılığı olan, işletmenin faaliyetlerine uygun ve önleyici iş güvenliği anlayışını destekleyen bir süreç olarak değerlendiriyoruz.
Çünkü bizim için önemli olan yalnızca risklerin kâğıt üzerinde belirlenmesi değil, bu risklerin sahada etkili tedbirlerle kontrol altına alınmasıdır.
Risk Değerlendirmesi Nedir?
Risk değerlendirmesi; işyerinde mevcut olan veya dışarıdan kaynaklanabilecek tehlikelerin belirlenmesi, bu tehlikelerin riske dönüşmesine neden olan faktörlerin incelenmesi, risklerin analiz edilerek derecelendirilmesi ve uygun kontrol tedbirlerinin kararlaştırılması amacıyla yürütülen çalışmaların bütünüdür.
Risk değerlendirmesi sayesinde işletmeler, çalışanların karşılaşabileceği tehlikeleri sistemli biçimde değerlendirebilir ve alınması gereken önlemleri önem sırasına göre planlayabilir.
Bu çalışma yalnızca üretim tesisleri veya sanayi işletmeleri için değil, mevzuat kapsamında bulunan ofisler, mağazalar, depolar, restoranlar, hizmet işletmeleri ve farklı sektörlerdeki işyerleri açısından da önem taşır.
Risk değerlendirmesinin temel hedefi, çalışanların sağlık ve güvenliğini tehdit edebilecek durumların belirlenmesi ve mümkün olduğunca kaynağında önlenmesidir.
Tehlike ve Risk Arasındaki Fark Nedir?
İş sağlığı ve güvenliği çalışmalarında tehlike ve risk kavramları birbiriyle ilişkili olmakla birlikte farklı anlamlar taşır.
Tehlike, işyerinde mevcut olan veya dışarıdan gelebilecek, çalışanlara ya da işyerine zarar verme potansiyeli bulunan durum veya kaynaktır.
Risk, bir tehlikeden kaynaklanabilecek kayıp, yaralanma veya başka zararlı sonuçların meydana gelme ihtimalidir.
Örneğin, zeminde bulunan korumasız bir elektrik kablosu tehlike oluşturabilir. Bu kablo nedeniyle bir çalışanın elektrik akımına kapılması veya takılarak düşmesi ise değerlendirilmesi gereken risklerdir.
Benzer şekilde, yüksek bir platformda korkuluk bulunmaması tehlikeli bir durumdur. Çalışanın yüksekten düşerek yaralanması ise bu tehlikeden kaynaklanan risktir.
Risk değerlendirmesi, bu tür durumların önceden belirlenmesini ve uygun kontrol tedbirlerinin geliştirilmesini amaçlar.
Risk Değerlendirmesi Neden Önemlidir?
Risk değerlendirmesi, işletmelerin iş sağlığı ve güvenliği yönetiminde temel başvuru araçlarından biridir.
Çalışma ortamındaki tehlikelerin sistemli biçimde incelenmesi, alınması gereken önlemlerin belirlenmesine ve iş kazalarının önlenmesine yardımcı olur.
Etkin bir risk değerlendirmesi çalışmasıyla:
- İşyerindeki mevcut ve olası tehlikeler belirlenebilir.
- Çalışanların maruz kalabileceği riskler analiz edilebilir.
- Riskler önem ve öncelik sırasına göre değerlendirilebilir.
- İş kazalarının önlenmesine yönelik tedbirler geliştirilebilir.
- Meslek hastalıklarına neden olabilecek etkenler değerlendirilebilir.
- Çalışanların sağlık ve güvenliğinin korunmasına katkıda bulunulabilir.
- İşletmelerin mevzuata uyum süreçleri desteklenebilir.
- Acil durumlara hazırlık çalışmaları geliştirilebilir.
- İş sağlığı ve güvenliği faaliyetlerinde sürekli iyileştirme sağlanabilir.
Risk değerlendirmesi, işletmelerin yalnızca mevcut sorunlarını belirleyen değil, gelecekte meydana gelebilecek olumsuz olayların önlenmesine yardımcı olan bir çalışmadır.
Risk Değerlendirmesi Nasıl Yapılır?
Risk değerlendirmesi, ilgili yönetmelik kapsamında işveren tarafından oluşturulan ekip aracılığıyla yürütülür.
Çalışmaların kapsamı, işyerinin faaliyet alanı, çalışma koşulları, kullanılan ekipmanlar, çalışan sayısı ve mevcut tehlikeler dikkate alınarak belirlenir.
1. İşyerinin Ön İncelemesi
Risk değerlendirmesi sürecinin ilk aşamasında işletmenin genel çalışma koşulları incelenir.
İşyerinin faaliyet alanı, üretim veya hizmet süreçleri, çalışanların görevleri, kullanılan iş ekipmanları, kimyasal maddeler ve fiziksel çalışma koşulları hakkında bilgi toplanır.
Daha önce meydana gelen iş kazaları, ramak kala olaylar, mevcut kontrol tedbirleri ve ilgili diğer kayıtlar değerlendirilir.
Bu çalışma, işyerine özgü tehlikelerin doğru belirlenmesi açısından önemlidir.
2. Tehlikelerin Belirlenmesi
İşyerindeki çalışma alanları ve faaliyetler değerlendirilerek çalışanların sağlık ve güvenliğini tehdit edebilecek tehlikeler belirlenir.
Bu kapsamda;
- Fiziksel tehlikeler,
- Kimyasal tehlikeler,
- Biyolojik tehlikeler,
- Ergonomik risk etkenleri,
- Elektrik kaynaklı tehlikeler,
- Makine ve ekipman kaynaklı tehlikeler,
- Yangın ve patlama tehlikeleri,
- Yüksekte çalışma riskleri,
- Kayma, takılma ve düşme tehlikeleri,
- Psikososyal risk etkenleri,
- İş organizasyonu ve çalışma yöntemlerinden kaynaklanan tehlikeler
gibi farklı unsurlar incelenebilir.
Tehlikelerin belirlenmesinde yalnızca normal çalışma faaliyetleri değil, bakım, onarım, temizlik, yükleme, boşaltma ve olağan dışı çalışma koşulları da dikkate alınmalıdır.
3. Risklerin Belirlenmesi ve Analizi
Belirlenen tehlikelerin hangi olumsuz sonuçlara yol açabileceği değerlendirilir.
Risk analizinde tehlikeli olayın meydana gelme ihtimali, olası sonuçlarının şiddeti, maruziyet koşulları ve kullanılan analiz yönteminin gerektirdiği diğer faktörler dikkate alınabilir.
Her işletmenin riskleri ve çalışma koşulları farklı olduğundan uygun değerlendirme yöntemi seçilmelidir.
Amaç, hangi risklerin daha öncelikli olarak ele alınması gerektiğinin belirlenmesidir.
4. Risklerin Önceliklendirilmesi
Risk analizi sonucunda belirlenen riskler, önem derecelerine ve aciliyetlerine göre değerlendirilir.
Çalışanların hayatını ciddi biçimde tehdit eden veya ağır sonuçlara neden olabilecek risklerin öncelikle ele alınması gerekir.
Bu aşamada mevcut koruyucu tedbirlerin yeterliliği de incelenir.
Risklerin doğru önceliklendirilmesi, işletmenin kaynaklarını daha etkili kullanmasına ve gerekli iş güvenliği önlemlerini planlamasına yardımcı olur.
5. Kontrol Tedbirlerinin Belirlenmesi
Risk değerlendirmesinin en önemli aşamalarından biri, belirlenen risklerin ortadan kaldırılması veya kabul edilebilir düzeye indirilmesi için uygun kontrol tedbirlerinin kararlaştırılmasıdır.
Kontrol tedbirlerinin belirlenmesinde öncelikle tehlikenin ortadan kaldırılması hedeflenir.
Bu mümkün değilse daha az tehlikeli yöntem veya malzemelerin kullanılması, mühendislik önlemleri, toplu korunma uygulamaları ve uygun organizasyonel tedbirler değerlendirilir.
Kişisel koruyucu donanımlar, gerekli durumlarda diğer tedbirleri tamamlayacak şekilde kullanılır.
Alınacak önlemler işyerinin çalışma koşullarına uygun, uygulanabilir ve etkili olmalıdır.
6. Risk Değerlendirmesi Raporunun Hazırlanması
Belirlenen tehlikeler, analiz edilen riskler, kullanılan yöntemler ve kararlaştırılan kontrol tedbirleri ilgili mevzuata uygun şekilde dokümante edilir.
Risk değerlendirmesi dokümanında işyerinin bilgileri, çalışmaya katılan kişiler, değerlendirme tarihi, tespit edilen tehlikeler, analiz sonuçları ve alınması gereken tedbirler gibi bilgiler yer alır.
Risk değerlendirmesi raporu, işletmenin iş sağlığı ve güvenliği çalışmalarında başvuracağı önemli bir dokümandır.
7. Kontrol Tedbirlerinin Uygulanması
Risk değerlendirmesinin hazırlanması, iş güvenliği sürecinin tamamlandığı anlamına gelmez.
Belirlenen tedbirlerin işveren tarafından planlanması, sorumluların belirlenmesi ve uygun sürelerde uygulanması gerekir.
Alınan önlemlerin yeterliliği değerlendirilerek gerektiğinde ilave çalışmalar yapılmalıdır.
8. İzleme, Güncelleme ve Yenileme
İşyerindeki çalışma koşulları zaman içerisinde değişebilir.
Yeni makinelerin kullanılması, üretim yöntemlerinin değişmesi, işyerinin taşınması veya iş kazalarının meydana gelmesi gibi durumlar risklerin yeniden değerlendirilmesini gerektirebilir.
Bu nedenle risk değerlendirmesi yaşayan bir doküman olarak ele alınmalı ve ilgili mevzuat doğrultusunda güncel tutulmalıdır.
Risk Analizi Yöntemleri Nelerdir?
Risk değerlendirmesi çalışmalarında işyerinin faaliyet alanına, tehlikelerine ve analiz ihtiyacına göre farklı yöntemler kullanılabilir.
Her yöntemin uygulanma şekli ve değerlendirme kriterleri farklıdır. Yöntem seçimi, işyerinin özellikleri dikkate alınarak yapılmalıdır.
5x5 L Tipi Risk Matrisi
5x5 L tipi risk matrisi, tehlikelerin olasılık ve şiddet gibi kriterler üzerinden değerlendirilmesinde kullanılan yöntemlerden biridir.
Risklerin belirli bir ölçeğe göre derecelendirilmesini sağlayarak önceliklerin belirlenmesine yardımcı olur.
Ancak bu yöntemin uygunluğu, değerlendirilen tehlikelerin özelliklerine ve işyerinin ihtiyaçlarına bağlıdır.
Fine-Kinney Yöntemi
Fine-Kinney yöntemi, risklerin değerlendirilmesinde olasılık, maruziyet sıklığı ve şiddet gibi kriterlerden yararlanır.
Özellikle farklı risklerin karşılaştırılması ve önceliklendirilmesinde kullanılabilir.
Yöntemin doğru uygulanması için kullanılan puanlama kriterlerinin ve değerlendirme varsayımlarının uygun şekilde belirlenmesi önemlidir.
FMEA – Hata Türleri ve Etkileri Analizi
FMEA, sistemlerde, süreçlerde veya ekipmanlarda ortaya çıkabilecek hata türlerinin ve bunların olası etkilerinin değerlendirilmesine yönelik bir yöntemdir.
Özellikle üretim süreçleri, teknik sistemler ve ekipmanlarla ilişkili risklerin incelenmesinde yararlanılabilir.
Kontrol Listeleri
Kontrol listeleri, işyerindeki belirli tehlikelerin, ekipmanların ve çalışma koşullarının sistematik biçimde incelenmesini sağlar.
Mevzuat gerekliliklerinin ve temel güvenlik önlemlerinin değerlendirilmesinde destekleyici araç olarak kullanılabilir.
Önemli: Bir risk analizi yönteminin yaygın kullanılması, her işyeri için tek başına yeterli olduğu anlamına gelmez. Uygun yöntem veya yöntemler, işyerinin riskleri ve çalışma koşullarına göre belirlenmelidir.
Risk Değerlendirmesi Yapılması Zorunlu mudur?
6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu kapsamında bulunan işyerlerinde işverenlerin risk değerlendirmesi yapma veya yaptırma yükümlülüğü bulunmaktadır.
Bu yükümlülük, işyerinin az tehlikeli, tehlikeli veya çok tehlikeli sınıfta bulunmasından bağımsız olarak ilgili Kanun ve yönetmelik kapsamındaki işyerleri için geçerlidir.
Risk değerlendirmesinin yapılmış olması, işverenin çalışanların sağlık ve güvenliğini sağlama sorumluluğunu ortadan kaldırmaz.
İşverenlerin yalnızca riskleri belirlemesi değil, gerekli önlemlerin alınmasını ve uygulanmasını da sağlaması gerekir.
Risk Değerlendirmesi Kaç Yılda Bir Yenilenir?
Risk değerlendirmesinin yenilenme süreleri, İş Sağlığı ve Güvenliği Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği kapsamında işyerinin tehlike sınıfına göre belirlenmiştir.
Çok Tehlikeli İşyerleri: Risk değerlendirmesi en geç 2 yılda bir yenilenir.
Tehlikeli İşyerleri: Risk değerlendirmesi en geç 4 yılda bir yenilenir.
Az Tehlikeli İşyerleri: Risk değerlendirmesi en geç 6 yılda bir yenilenir.
Bu süreler azami yenileme süreleridir. İşyerindeki değişiklikler veya yeni riskler nedeniyle daha erken tarihte tamamen veya kısmen yenileme yapılması gerekebilir.
Risk Değerlendirmesi Hangi Durumlarda Yenilenmelidir?
Risk değerlendirmesi, yalnızca belirlenen azami sürenin dolmasıyla yenilenmez.
İlgili yönetmelikte aşağıd